Đôi dòng tiểu sử
- Nguyễn Khuyến tên thật là Nguyễn Văn Thắng,
hiệu Quế Sơn, tự Miễn Chi, sinh ngày 15 tháng 2
năm 1835 tại quê ngoại -- làng Văn Khê, xã Hoàng Xá, huyện Ý
Yên, tỉnh Nam Hà.
- Quê nội của cụ ở làng Và, xã Yên Đổ, huyện Bình
Lục, tỉnh Nam Hà.
- Cha là Nguyễn Tông Khởi (1796-1853), thường gọi
cụ Mền Khởi, đỗ ba khóa tú tài, dạy học.
- Mẹ là Trần Thị Thoan (1799-1874), con cụ Trần Công Trạc,
từng đỗ sinh đồ (tú tài) thời Lê Mạt.
- Thuở nhỏ, ông cùng Trần Bích San (người làng Vị Xuyên,
đỗ Tam Nguyên năm 1864-1865) là bạn học ở trường cụ
Hoàng Giáp Phạm Văn Nghị. Năm 1864, Nguyễn Khuyến đỗ đầu
cử nhân (tức Hương Nguyên) trường Hà Nội. Năm sau ông
trượt thi Hội, thi Đình nên phẫn chí ở lại kinh đô học
trường Quốc Tử Giám. Đến năm 1871, ông mới đỗ Hội Nguyên
và Đình Nguyên. Từ đó Nguyễn Khuyến thường được gọi
là Tam Nguyên Yên Đổ.
- Năm 1873, ông được bổ làm Đốc Học, rồi thăng Án Sát
tỉnh Thanh Hóa. Năm 1877, ông thăng Bố Chính tỉnh Quảng Ngãi.
Sang năm sau, ông bị giáng chức và điều về Huế,
giữ một chức quan nhỏ với nhiệm vụ toản tu Quốc Sử Quán.
- Nguyễn Khuyến cáo quan về Yên Đổ vào mùa thu 1884 và
qua đời tại đấy ngày 5 tháng 2 năm 1909.
- Ông để lại các tập thơ văn Quế Sơn thi
tập, Yên Đổ thi tập, Bách Liêu thi văn tập,
Cẩm Ngữ và nhiều bài ca, hát ả đào,
văn tế, câu đối... truyền miệng.
- Nguyễn Khuyến có biệt tài về thơ văn chữ Nôm.
Ông viết nhiều, bao gồm nhiều thể loại khác nhau.
Ông thích tự vịnh, tự trào, phong cách thường ung dung, phóng
khoáng, nhuốm đậm tư tưởng Lão Trang và triết lý Đông
Phương. Một số lớn thơ văn ông cũng có khuynh hướng
trào phúng, giễu cợt thế thái
nhân tình và những thói hư tật xấu của người đời.
Tác phẩm chọn lọc
Tài liệu tham khảo
- Thơ Nguyễn Khuyến, Kiều Văn & Nam Tuấn tuyển chọn.
- Thi Hào Nguyễn Khuyến, Đời Và Thơ, Nguyễn Huệ
Chi chủ biên.
- A Vietnamese Scholar in Anguish -- Nguyễn Khuyến and the Decline
of the Confucian Order, 1884-1909, Trần Mỹ Vân.
- Việt Văn Độc Bản, Đàm Xuân Thiều & Trần Trọng San.
- Việt Nam Thi Văn Giảng Luận, Hà Như Chi.
- Việt Nam Ca Trù Biên Khảo, Đỗ Bằng Đoàn &
Đỗ Trọng Huề.
- Nghệ Thuật Trào Phúng Và Nụ Cười Trong Thi Văn
Việt Nam, Hoàng Trọng Thược.
- Văn Học Việt Nam Nửa Cuối Thế Kỷ XIX, Nguyễn Lộc.
- Việt Nam Văn Học Sử Yếu, Dương Quảng Hàm.
Thu Vịnh -- Thu Điếu -- Thu Ẩm
Xuân Nhật Thị Chư Nhi
Về Hay Ở
Tự Trào -- Tự Thuật
Duyên Nợ
Lên Lão
Ông Phỗng Đá